Czy IKE jest bezpieczne? Czy państwo może zabrać pieniądze z IKE?
Czy IKE jest bezpieczne? Pod względem prawnym i konstrukcji samego rozwiązania IKE posiada szereg mechanizmów, które mają chronić oszczędzającego i jego środki. Pieniądze są gromadzone na indywidualnym rachunku,...
Czy IKE jest bezpieczne? Pod względem prawnym i konstrukcji samego rozwiązania IKE posiada szereg mechanizmów, które mają chronić oszczędzającego i jego środki. Pieniądze są gromadzone na indywidualnym rachunku, mogą zostać przeniesione do innej instytucji, podlegają dziedziczeniu, a właściciel może również zdecydować się na ich wcześniejsze wycofanie.
To ważne, ponieważ IKE jest rozwiązaniem przeznaczonym do oszczędzania przez kilkanaście, a często kilkadziesiąt lat.
Obawy dotyczące bezpieczeństwa najczęściej dotyczą jednak nie samego inwestowania, lecz innych kwestii: czy pieniądze rzeczywiście należą do oszczędzającego, co stanie się w przypadku upadłości banku lub domu maklerskiego oraz czy państwo może przejąć środki zgromadzone na IKE.
Sprawdźmy te kwestie po kolei.
Czy pieniądze na IKE są prywatne?
To jedna z najważniejszych informacji dotyczących bezpieczeństwa IKE.
Środki są gromadzone w ramach indywidualnego konta konkretnego oszczędzającego. Przepisy regulują również możliwość ich wypłaty, wcześniejszego zwrotu, transferu do innej instytucji oraz przekazania osobom uprawnionym po śmierci właściciela.
W praktyce właściciel zachowuje więc kontrolę nad swoimi oszczędnościami.
Nie jest to wyłącznie zapis określający wysokość przyszłego świadczenia emerytalnego. W zależności od rodzaju IKE na rachunku mogą znajdować się konkretne aktywa należące do inwestora.
To istotna cecha IKE z punktu widzenia osoby, która chce odkładać pieniądze przez 20 czy 30 lat.
Czy państwo może zabrać pieniądze z IKE?
To prawdopodobnie najczęstsza obawa związana z bezpieczeństwem IKE.
Według obecnie obowiązujących zasad środki zgromadzone na IKE są przypisane do oszczędzającego, a przepisy szczegółowo określają zasady dysponowania nimi.
Nie ma więc podstaw, aby traktować IKE jak pieniądze znajdujące się w publicznym systemie emerytalnym.
Oczywiście prawo może w przyszłości ulegać zmianom – podobnie jak przepisy dotyczące podatków, lokat, giełdy czy nieruchomości. Jest to jednak ogólne ryzyko regulacyjne, a nie szczególna cecha IKE.
Dlatego samo stwierdzenie, że „państwo może zabrać IKE”, jest zbyt dużym uproszczeniem.
IKE a OFE – czy może powtórzyć się ten sam scenariusz?
Porównanie IKE do OFE pojawia się bardzo często, ale może wprowadzać w błąd.
IKE i OFE nie są tym samym rozwiązaniem.
IKE funkcjonuje jako dobrowolna forma indywidualnego oszczędzania, w ramach której oszczędzający posiada rachunek prowadzony przez wybraną instytucję.
Właściciel może również dokonać wcześniejszego zwrotu środków, dokonać transferu do innej instytucji czy wskazać osoby uprawnione do otrzymania pieniędzy po jego śmierci.
Dlatego patrzenie na bezpieczeństwo IKE wyłącznie przez pryzmat historii OFE nie daje pełnego obrazu.
Co się stanie z IKE, jeśli bank upadnie?
W przypadku IKE prowadzonego przez bank znaczenie mają mechanizmy ochrony właściwe dla depozytów bankowych.
Jeżeli środki spełniają warunki objęcia systemem gwarantowania depozytów, zastosowanie może mieć ochrona Bankowego Funduszu Gwarancyjnego do wysokości przewidzianej w obowiązujących przepisach.
To jedna z przyczyn, dla których przed wyborem konkretnego IKE warto sprawdzić nie tylko oprocentowanie czy opłaty, ale również sposób przechowywania pieniędzy.
Co się stanie z IKE, jeśli dom maklerski upadnie?
Upadłość domu maklerskiego brzmi groźnie, ale warto pamiętać o bardzo ważnym rozróżnieniu:
majątek klienta i majątek domu maklerskiego to nie to samo.
Akcje czy ETF-y znajdujące się na rachunku klienta nie stają się automatycznie majątkiem brokera tylko dlatego, że to właśnie on prowadzi rachunek.
Dodatkowo na rynku funkcjonują mechanizmy ochrony inwestorów przewidziane na sytuacje, w których instytucja nie byłaby w stanie zwrócić klientowi należących do niego aktywów lub środków.
Dlatego bankructwo domu maklerskiego nie powinno być automatycznie utożsamiane z utratą całego portfela IKE.
Czy można przenieść IKE do innej instytucji?
Tak – i jest to jeden z niedocenianych elementów bezpieczeństwa IKE.
Oszczędzający nie musi być związany z jedną instytucją przez całe życie.
Możliwe jest dokonanie wypłaty transferowej i przeniesienie IKE do innej instytucji zgodnie z obowiązującymi zasadami.
Jeżeli więc za kilka lat obecny bank, TFI czy dom maklerski przestanie odpowiadać naszym potrzebom, nie oznacza to automatycznie konieczności likwidowania IKE i rezygnowania z dalszego korzystania z tej formy oszczędzania.
Czy pieniądze z IKE można wypłacić wcześniej?
Tak.
IKE jest rozwiązaniem emerytalnym, ale pieniądze nie zostają całkowicie zamrożone do osiągnięcia określonego wieku.
Oszczędzający może zdecydować się na wcześniejszy zwrot środków. Trzeba wtedy liczyć się z konsekwencjami podatkowymi i utratą korzyści wynikających z preferencyjnej wypłaty.
Z punktu widzenia bezpieczeństwa jest to jednak ważne: właściciel zachowuje możliwość dostępu do swoich pieniędzy.
Czy IKE podlega dziedziczeniu?
Tak.
Środki zgromadzone na IKE nie przepadają wraz ze śmiercią właściciela rachunku.
Oszczędzający może wskazać osoby uprawnione, które otrzymają zgromadzone środki po jego śmierci. Jeżeli nie zostały wskazane, zastosowanie mają odpowiednie przepisy dotyczące dziedziczenia.
To kolejny argument pokazujący, dlaczego IKE należy postrzegać jako element prywatnego majątku oszczędzającego.
Czy IKE jest gwarantowane przez państwo?
Tutaj trzeba wprowadzić jedno ważne rozróżnienie.
Bezpieczeństwo prawne IKE nie oznacza gwarancji wartości inwestycji.
Jeżeli na IKE maklerskim kupisz akcje lub ETF-y, ich cena może spadać. Jeżeli fundusz osiągnie słaby wynik, wartość zgromadzonych środków również może się zmniejszyć.
Nie oznacza to jednak, że „IKE jest niebezpieczne”.
To ryzyko konkretnej inwestycji, a nie samej konstrukcji IKE.
Podobnie zwykły rachunek maklerski może być bezpiecznie prowadzony przez regulowaną instytucję, a jednocześnie inwestor może ponieść stratę na kupionych akcjach.
Te dwie kwestie warto wyraźnie od siebie oddzielić.
Jakie zabezpieczenia daje IKE?
Patrząc na IKE od strony bezpieczeństwa oszczędzającego, warto zwrócić uwagę na kilka elementów:
- środki są przypisane do konkretnego oszczędzającego,
- istnieje możliwość wcześniejszego zwrotu pieniędzy,
- IKE można przenieść do innej instytucji,
- zgromadzone środki mogą zostać przekazane osobom uprawnionym,
- instytucje prowadzące IKE działają w określonych ramach prawnych,
- w zależności od rodzaju instytucji i aktywów zastosowanie mogą mieć dodatkowe mechanizmy ochrony depozytów lub inwestorów.
Nie oznacza to oczywiście braku jakiegokolwiek ryzyka. Pokazuje jednak, że IKE nie jest konstrukcją opartą wyłącznie na obietnicy przyszłej wypłaty.
Czy IKE jest bezpieczne na 20 lub 30 lat?
W przypadku tak długiego okresu nikt nie może zagwarantować, że otoczenie prawne, podatkowe i gospodarcze pozostanie identyczne.
Nie jest to jednak problem charakterystyczny wyłącznie dla IKE.
Osoba kupująca mieszkanie na 30 lat również nie wie, jakie będą wtedy podatki od nieruchomości. Inwestor kupujący ETF-y na zwykłym rachunku nie wie, jaka będzie za kilkadziesiąt lat stawka podatku od zysków kapitałowych.
Dlatego ryzyka przyszłych zmian prawa nie należy ignorować, ale nie powinno ono również przesłaniać obecnych zasad funkcjonowania IKE.
Z dzisiejszej perspektywy IKE daje oszczędzającemu kilka istotnych mechanizmów bezpieczeństwa i kontroli nad zgromadzonym kapitałem.
Najczęstsze pytania
Czy IKE może podzielić los OFE?
Czy stracę ETF-y, jeśli broker prowadzący IKE zbankrutuje?
Czy pieniądze na IKE są gwarantowane?
Czy IKE jest chronione przez BFG?
Co się stanie z IKE po upadku banku?
Co się stanie z IKE po upadku domu maklerskiego?
Czy rząd może zlikwidować IKE?
Czy można przenieść IKE do innego banku lub brokera?
Czy IKE przepada po śmierci?
